سفر در تاریخ طلایی تلویزیون ایران
تلویزیون ایران در طول دهههای گذشته آثار بینظیری تولید کرده که نه تنها در زمان خود محبوب بودهاند، بلکه تا به امروز نیز در قلب مخاطبان جای دارند. از سریالهای کلاسیک دهه پنجاه تا آثار مدرن شبکههای نمایش خانگی، هر کدام به نوبه خود نقش مهمی در شکلگیری فرهنگ عامه ایران داشتهاند.
امروزه با پیشرفت تکنولوژی و دسترسی به محتوای جهانی، شاید گفته شود تلویزیون ایران دیگر آن جایگاه سابق را ندارد. اما همچنان سریالهایی وجود دارند که توان رقابت با بهترین آثار جهان را دارند و مخاطبان ایرانی را مجذوب خود میکنند.
فهرست مطالب
بهترین سریالهای ایرانی قدیمی (پیش از سال ۱۳۸۰)
۱. دایی جان ناپلئون (۱۳۵۵)
امتیاز IMDb: ۸.۷ از ۱۰
کارگردان: ناصر تقوایی
بازیگران: پرویز صیاد، غلامحسین نقشینه، پروین ملکوتی
دایی جان ناپلئون بر اساس رمان طنز ایرج پزشکزاد ساخته شده و به جرأت میتوان آن را بهترین سریال کمدی تاریخ ایران دانست. داستان سعید که عاشق دختر دایی خود میشود، اما اختلافات خانوادگی مانع این پیوند میشود.
شخصیتپردازی بینظیر این سریال باعث شده تا هر شخصیت آن کلاسی برای فیلمنامهنویسی محسوب شود. تکیهکلامهای خاطرهانگیز مانند "بذار کمال و کامران برسن" تا امروز نیز بر سر زبانها است.
۲. هزاردستان (۱۳۶۷)
امتیاز IMDb: ۸.۷ از ۱۰
کارگردان: علی حاتمی
بازیگران: جمشید مشایخی، علی نصیریان، عزتالله انتظامی، محمدعلی کشاورز
شاهکار علی حاتمی که داستان رضا خوشنویس (بر اساس شخصیت تاریخی کریم دواتگر) را روایت میکند. این سریال تاریخی در دو دوره قاجار و پهلوی میگذرد و به موضوع توهم توطئه میپردازد.
موسیقی فوقالعاده مرتضی حنانه با صدای استاد شجریان و ساخت شهرک سینمایی غزالی از ویژگیهای منحصر به فرد این اثر است. برای تولید این سریال، حاتمی هشت سال از عمر خود را صرف کرد.
۳. روزی روزگاری (۱۳۷۰-۱۳۷۱)
امتیاز IMDb: ۸.۳ از ۱۰
کارگردان: امرالله احمدجو
بازیگران: خسرو شکیبایی، محمود پاکنیت، ژاله علو
داستان راهزنی به نام مرادبیگ که پس از زخمی شدن توسط خانوادهای روستایی نجات مییابد و تحت تأثیر اخلاق پاک آنها دگردیسی عمیق میکند. نقشآفرینی درخشان خسرو شکیبایی در این سریال یکی از بهترین کارهای او محسوب میشود.
۴. قصههای مجید (۱۳۶۹-۱۳۷۰)
امتیاز IMDb: ۸.۰ از ۱۰
کارگردان: کیومرث پوراحمد
بازیگران: مهدی باقربیگی، پرویندخت یزدانیان
بر اساس کتاب هوشنگ مرادی کرمانی، این سریال داستان نوجوانی هوشمند و بازیگوش را روایت میکند که با مادربزرگش زندگی میکند. پوراحمد توانست با دکوپاژ هوشمندانهاش، دنیا را از زاویه دید مجید نشان دهد.
۵. مدرسه موشها (۱۳۶۰-۱۳۶۳)
کارگردان: مرضیه برومند و سیما ایلخان
صداپیشگان: ایرج طهماسب، حمید جبلی، فاطمه معتمدآریا
تعداد قسمت: ۱۵۱ قسمت در دو فصل
این سریال عروسکی داستان گروهی از موشهای بچه را روایت میکند که به مدرسه میروند. شخصیتهای محبوبی مانند دمباریک، گوشدراز، عینکی و کپل حتی بعد از چهار دهه هنوز در ذهن نسلها باقیماندهاند.
۶. خونه مادربزرگه (۱۳۶۶)
کارگردان: مرضیه برومند
صداپیشگان: هنگامه مفید، راضیه برومند، بهرام شاهمحمدلو
نمایش عروسکی محبوبی که داستان آقا حنایی خروس و خانوادهاش را در خانه مادربزرگه روایت میکند. تیتراژ آهنگین این سریال هنوز در ذهن بسیاری از مخاطبان زنده است.
۷. پدرسالار (۱۳۷۲-۱۳۷۴)
کارگردان: اکبر خواجویی
بازیگران: محمدعلی کشاورز، حمیده خیرآبادی، جمیله شیخی، سیامک اطلسی
داستان اسدالله خان، پدری سختگیر اما مهربان که میخواهد همه فرزندانش بعد از ازدواج در خانهاش بمانند. نقشآفرینی کشاورز آنقدر باورپذیر بود که مردم ناصر هاشمی (یکی از بازیگران) را در خیابان توصیه میکردند به خانه برگردد!
۸. آرایشگاه زیبا (۱۳۶۹)
کارگردان: مرضیه برومند
بازیگران: رضا بابک، حسین کسبیان، پری امیرحمزه
داستان اسد، صاحب آرایشگاهی که علیرغم سن بالا هنوز مجرد است و دوستانش مدام سعی میکنند برایش دختری پیدا کنند. این سریال توانست فرهنگ عامه را به خوبی منعکس کند.
۹. دلیران تنگستان (۱۳۵۳-۱۳۵۴)
کارگردان: همایون شهنواز
بازیگران: محمود جوهری، منوچهر فرید، اسماعیل داورفر
اولین سریال فارسیزبان تاریخ ایران که داستان مبارزات احمد تنگستانی و رئیسعلی دلواری علیه نیروهای انگلیسی را روایت میکند. این سریال با گروهی ۵۰۰ نفره در منطقه تنگستان ساخته شد.
۱۰. بوعلی سینا (۱۳۶۴)
امتیاز IMDb: ۷.۶ از ۱۰
کارگردان: کیهان رهگذار
بازیگران: امین تارخ، فاضل اجبوری، فیروز بهجتمحمدی
داستان زندگی ابوعلی سینا، دانشمند بزرگ ایرانی که از روستای افشنه آغاز و سفرهای علمی او را دنبال میکند. این سریال در شهرستان اردستان و مسجد جامع تاریخی آن فیلمبرداری شد.
بهترین سریالهای ایرانی جدید (بعد از سال ۱۳۸۰)
۱. شهرزاد (۱۳۹۴-۱۳۹۷)
امتیاز IMDb: ۸.۰ از ۱۰
کارگردان: حسن فتحی
بازیگران: ترانه علیدوستی، شهاب حسینی، مصطفی زمانی
درام عاشقانهای که در تهران دهه ۳۰ میگذرد و داستان عشق شهرزاد و فرهاد را روایت میکند که با دخالت بزرگ آقا، رئیس مافیا، به چالش کشیده میشود. این سریال با ۵۹ قسمت یکی از طولانیترین و محبوبترین سریالهای ایرانی است.
موسیقی محسن چاووشی برای این سریال تا امروز نیز در بین مردم محبوب باقیمانده است.
۲. پوست شیر (۱۴۰۰)
امتیاز IMDb: ۸.۲ از ۱۰
کارگردان: جمشید محمودی
بازیگران: هادی حجازیفر، پانتهآ بهرام، شهاب حسینی
سریال جنایی-اکشن که داستان پدری را روایت میکند که پس از سالها دوری، برای یافتن دختر ربودهشدهاش تلاش میکند. این سریال نمونه موفقی از سریالسازی مدرن ایران محسوب میشود.
۳. قورباغه (۱۳۹۹)
امتیاز IMDb: ۸.۱ از ۱۰
کارگردان: هومن سیدی
بازیگران: نوید محمدزاده، صابر ابر، فرشته حسینی
درام جنایی که داستان سه دوست را روایت میکند که برای سرقت وارد خانه شخصی ثروتمند میشوند، اما ماجرا پیچیدهتر از آنچه فکر میکردند میشود.
۴. یوسف پیامبر (۱۳۸۷-۱۳۸۸)
امتیاز IMDb: ۷.۵ از ۱۰
کارگردان: فرجالله سلحشور
بازیگران: مصطفی زمانی، کتایون ریاحی
سریال تاریخی-مذهبی که داستان حضرت یوسف را با جزئیات کامل روایت میکند. این سریال در ۴۵ قسمت تولید شد و به کشورهای مختلف صادر گردید.
۵. مختارنامه (۱۳۸۹-۱۳۹۰)
امتیاز IMDb: ۷.۵ از ۱۰
کارگردان: داوود میرباقری
بازیگران: فریبرز عربنیا، رضا رویگری، فرهاد اصلانی
سریال تاریخی که داستان قیام مختار ثقفی برای خون خواهی امام حسین (ع) را در ۴۰ قسمت روایت میکند.
۶. امام علی (۱۳۷۶)
امتیاز IMDb: ۷.۹ از ۱۰
کارگردان: داوود میرباقری
بازیگران: داریوش ارجمند، احسان سجادی حسینی
سریال تاریخی جامع که زندگی حضرت علی (ع) را از دوران خلافت عثمان تا شهادت ایشان به تصویر میکشد.
۷. مدار صفر درجه (۱۳۸۶)
امتیاز IMDb: ۷.۸ از ۱۰
کارگردان: حسن فتحی
بازیگران: شهاب حسینی، ناتالی متی، رویا تیموریان
داستان عاشقانه حبیب پارسا، دانشجوی ایرانی در پاریس که عاشق دختری یهودی میشود و همزمان با جنگ جهانی دوم مواجه میشوند.
۸. در چشم باد (۱۳۸۷-۱۳۸۸)
امتیاز IMDb: ۷.۸ از ۱۰
کارگردان: مسعود جعفری جوزانی
بازیگران: پارسا پیروزفر، اکبر عبدی، کامبیز دیرباز
سریال تاریخی که ۶۰ سال از تاریخ ایران (از قیام جنگل تا دفاع مقدس) را از نگاه خانوادهای روایت میکند.
۹. وضعیت سفید (۱۳۹۰)
امتیاز IMDb: ۷.۶ از ۱۰
کارگردان: حمید نعمتالله
بازیگران: یونس غزالی، عباس غزالی، افسانه بایگان
داستان خانوادهای پرجمعیت که در زمان بمبارانهای سال ۶۶ به باغ خانوادگی پناه میبرند و ماجراهای عاشقانه و کمیک زیادی پیش میآید.
۱۰. خاتون (۱۴۰۰-۱۴۰۱)
امتیاز IMDb: ۷.۶ از ۱۰
کارگردان: تینا پاکروان
بازیگران: نگار جواهریان، اشکان خطیبی، مهران مدیری
درام تاریخی-عاشقانه که در دوران جنگ جهانی دوم در گیلان میگذرد و داستان خاتون و شوهر نظامیاش شیرزاد را روایت میکند.
سریالهای کمدی ماندگار
شبهای برره (۱۳۸۴-۱۳۹۷)
امتیاز IMDb: ۸.۵ از ۱۰
کارگردان: مهران مدیری
بازیگران: سیامک انصاری، فلامک جنیدی
یکی از محبوبترین سریالهای کمدی ایران که در روستای برره میگذرد و داستان انصاری، شهری که به این روستا تبعید شده را روایت میکند.
ساختمان پزشکان (۱۳۸۱-۱۳۸۳)
کارگردان: مهران مدیری
بازیگران: مهران مدیری، سحر ذکریا، جواد رضویان
داستان زندگی دو مرد متاهل، کارمندان و بیکارشان در ساختمان پزشکان که موقعیتهای طنز فراوانی ایجاد میکند.
پاورچین (۱۳۸۷-۱۳۸۸)
کارگردان: مهران مدیری
بازیگران: مهران مدیری، سیامک انصاری، الیکا عبدالرزاقی
سریال کمدی که داستان مردی را روایت میکند که با نوشیدن قهوه مرموزی به گذشته سفر میکند.
بزنگاه (۱۳۷۴-۱۳۷۵)
کارگردان: مهران مدیری
بازیگران: اصغر همت، سیامک انصاری، پرویز فلاحیپور
یکی از خاطرهانگیزترین سریالهای کمدی که تکیهکلامهایش هنوز نیز بر سر زبانهاست.
سریالهای نوستالژیک و عروسکی
علاوه بر سریالهایی که ذکر شد، آثار عروسکی و کودک زیادی نیز در تلویزیون ایران تولید شده که جای خود را در قلب نسلها باز کردهاند:
- کلاه قرمزی: برنامه عروسکی محبوب با شخصیتهای فراموشنشدنی
- سمندون: سریال فانتزی که برای کودکان ساخته شد اما بزرگسالان را بیشتر جذب کرد
- زیرگنبد کبود: برنامه کمدی-اجتماعی با بازی مهران مدیری
- محله بهداشت: برنامه آموزنده کودکان
- سرزمین موشها: فیلم سینمایی محبوب برگرفته از مدرسه موشها
نتیجهگیری
سریالهای ایرانی در طول تاریخ تلویزیون کشورمان، آثار ماندگار و باارزشی تولید کردهاند که هر کدام به نوبه خود نقش مهمی در شکلگیری فرهنگ عامه داشتهاند. از طنزهای بینظیر دایی جان ناپلئون تا درامهای تاریخی حماسی هزاردستان و از سریالهای کودکانه محبوب مدرسه موشها تا آثار مدرن مثل پوست شیر.
این سریالها نشاندهنده خلاقیت و توانایی بالای سریالسازان ایرانی هستند و ثابت میکنند که با داشتن ایدههای قوی، فیلمنامههای محکم و بازیهای درخشان میتوان آثاری جاودانه خلق کرد که نسلها آنها را به یاد داشته باشند.
امید آنکه در آینده نیز شاهد تولید آثاری باشیم که به اندازه این سریالهای کلاسیک در ذهن و دل مخاطبان ایرانی جای بگیرند و میراث غنی تلویزیون ایران را ادامه دهند.
